Deniz
New member
Dolayısıyla “Rabia’da kaç kişi öldü?” sorusuyla “Mursi’nin devrilmesinden sonraki aylarda kaç protestocu öldü?” sorusunu birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Mursi gerçekten tamamen masum bir siyasi aktör müydü?
Burada forum tartışmalarında sık yapılan bir başka hata ortaya çıkıyor.
Mursi’nin askeri müdahaleyle görevden alınmasına karşı çıkmak, Mursi dönemindeki bütün politikaları doğru bulmak anlamına gelmez.
Aynı şekilde Mursi yönetiminin hatalarını kabul etmek de askeri darbeyi desteklemek zorunda olduğumuz anlamına gelmez.
Human Rights Watch’un Mursi dönemine ilişkin raporlarında da ciddi eleştiriler bulunuyor. Örneğin Mursi hükümetinin güvenlik güçlerinin geçmişteki ihlallerini yeterince soruşturmadığı, ifade özgürlüğü ve gösteri hakkı konusunda eski dönemin baskıcı hukuki yapısının önemli ölçüde devam ettiği belirtiliyor.
Dolayısıyla mesele “Mursi iyi miydi, kötü müydü?” şeklinde iki seçenekli bir tartışmaya indirgenince tarihsel gerçeklik kayboluyor.
Asıl mesele, seçilmiş bir yönetimin demokratik yollarla değiştirilmesi ile askeri güç kullanılarak görevden alınması arasındaki fark.
Erkekler ve kadınlar açısından mesele neden farklı deneyimlenmiş olabilir?
Bu noktada kadın ve erkeklerin tek tip siyasi tutumlara sahip olduğu gibi bir genelleme yapmak doğru olmaz. Ancak aynı siyasi olayın farklı toplumsal deneyimler üzerinden tartışılabileceğini kabul etmek önemli.
Bazı erkeklerin tartışmaya daha çok “devlet düzeni, güvenlik, ekonomi, iş hayatı, askerî istikrar ve günlük yaşamın sürdürülebilmesi” gibi pratik sonuçlar üzerinden yaklaşması mümkün. Özellikle bir ülkede sokak çatışmaları, iş kayıpları ve güvenlik sorunları yaşandığında, “ülke nasıl yeniden istikrara kavuşacak?” sorusu öne çıkabiliyor.
Kadınlar açısından ise siyasi krizlerin aile güvenliği, çocukların geleceği, eğitim, çalışma hayatı, kamusal alanda güvenlik ve toplumsal kutuplaşma gibi sosyal sonuçları daha görünür hale gelebiliyor. Fakat bunun “erkekler böyle düşünür, kadınlar şöyle düşünür” şeklinde kesin bir cinsiyet kuralına dönüştürülmemesi gerekiyor.
Üstelik Mısır örneğinde kadın hakları meselesi siyasi sistem tartışmasının önemli bir parçasıydı. Mursi dönemindeki anayasal süreçte kadınların ve dini azınlıkların haklarının nasıl korunacağı konusunda ciddi tartışmalar yaşandı. Human Rights Watch, Mursi dönemindeki anayasa ve siyasi süreçle ilgili olarak kadınlar ve dini azınlıklar açısından hak korumalarının yetersiz olduğu yönündeki kaygıları aktarmıştı.
Dolayısıyla forumda şu soru bence daha verimli:
Bir siyasi değişimin başarısını yalnızca ekonomi ve güvenlik göstergeleriyle mi ölçmeliyiz, yoksa insanların gündelik özgürlüklerini ve sosyal güvenliğini de aynı ağırlıkta mı değerlendirmeliyiz?
Sisi’nin kendisi bu olaydan sonra ne yaptı?
Sisi 2013'te Mursi'yi görevden aldığında cumhurbaşkanı değildi. Savunma bakanı ve ordu komutanıydı.
Daha sonra siyasi geçişin merkezindeki aktör haline geldi. 2014 yılında cumhurbaşkanlığı seçiminde aday oldu ve resmi sonuçlara göre oyların yüzde 95’inden fazlasını aldı. Freedom House, seçimin Sisi’nin adaylığı lehine devlet kaynaklarının kullanıldığı, seçmenlerin baskı gördüğü ve gözlemcilerin engellendiğine ilişkin iddialarla tartışmalı olduğunu; bağımsız uluslararası gözlemcilerin sonuçları doğrulayamadığını belirtiyor.
Burada kronoloji önemli:
2012: Mursi seçimle cumhurbaşkanı oldu.
30 Haziran 2013: Mursi karşıtı kitlesel protestolar başladı.
3 Temmuz 2013: Sisi liderliğindeki ordu Mursi’yi görevden aldı.
2013 sonrası: Müslüman Kardeşler'e yönelik geniş çaplı tutuklamalar ve ağır güvenlik operasyonları başladı.
2014: Sisi cumhurbaşkanı seçildi.
Yani “Sisi darbeyi yaptı ve sonra ortadan kayboldu” gibi bir tablo yok. Tam tersine, 2013 müdahalesi Sisi’nin Mısır siyasetindeki yükselişinin dönüm noktası oldu.
Bu olay neden hâlâ tartışılıyor?
Çünkü 2013 Mısır olayında iki farklı demokratik ilke karşı karşıya getiriliyor.
Birinci ilke şu:
Halkın kitlesel protesto hakkı vardır.
İkinci ilke ise şu:
Seçilmiş bir hükümetin görevden alınması için anayasal ve seçim temelli mekanizmalar gerekir.
30 Haziran protestoları ilk ilkenin çok güçlü biçimde ortaya çıktığını gösterdi. 3 Temmuz askeri müdahalesi ise ikinci ilkenin ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.
Daha sonra yaşanan ağır insan hakları ihlalleri de tartışmayı daha karmaşık hale getirdi. Human Rights Watch, Sisi’nin savunma bakanı olduğu dönemde gerçekleşen kitlesel öldürmeler konusunda güvenlik güçleri mensuplarının hesap verebilirliğinin sağlanmadığını ve özellikle Rabia operasyonunda çok yüksek sayıda sivilin öldürüldüğünü belgeledi.
Bence buradaki en önemli veri şu: Mısır’da 2011’de başlayan değişim, yalnızca “halk Mübarek’i devirdi, sonra demokrasi geldi” şeklinde doğrusal bir hikâye olmadı. Askeri kurumlar, yargı, siyasi partiler, güvenlik güçleri, sokak hareketleri ve dini-siyasi gruplar aynı anda güç mücadelesi verdi.
Bu yüzden Mısır örneği siyaset bilimi açısından “demokratik geçiş ne kadar zor olabilir?” sorusunun canlı bir örneğidir.
Sonuç: Sisi darbeyi kime yaptı?
En net ifadeyle, Abdülfettah es-Sisi 3 Temmuz 2013’te Mısır Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’ye karşı ordunun müdahalesini yönetti ve Mursi’yi görevden uzaklaştırdı.
Mursi, 2012’de yüzde 51,7 oyla seçilmişti. Ancak bir yıl sonra yönetimine karşı ülke çapında büyük protestolar düzenlendi. Ordu bu protestoların ardından müdahale ederek anayasayı askıya aldı ve Adli Mansur’u geçici cumhurbaşkanı yaptı.
Sonrasında olay yalnızca Mursi’nin görevden alınmasıyla sınırlı kalmadı. Müslüman Kardeşler'e yönelik tutuklamalar, medya kuruluşlarının kapatılması, protestolara yönelik ağır güvenlik operasyonları ve Rabia Meydanı'ndaki kitlesel ölümler Mısır'ın siyasi yapısını uzun süre etkiledi.
Bu nedenle forumda tartışmayı “Sisi haklı mıydı, Mursi haklı mıydı?” ikiliğine sıkıştırmak yerine şu sorular daha anlamlı olabilir:
Bir hükümet büyük bir halk desteğini kaybettiğinde seçim dönemi beklenmeli mi?
Milyonlarca kişinin sokağa çıkması, ordunun yönetime müdahalesini meşru hale getirir mi?
Seçilmiş bir liderin demokratik meşruiyeti, yönetim başarısız olduğunda ne ölçüde devam eder?
Bir askeri müdahale başlangıçta “geçiş dönemi” olarak sunulsa bile, sonrasında ortaya çıkan yönetim biçimi müdahalenin niteliğini değiştirebilir mi?
Ve belki de en temel soru:
Mısır’da 2013’te asıl mesele Mursi’nin şahsı mıydı, yoksa devrim sonrası kurulmaya çalışılan sivil-demokratik düzenin hangi kurum tarafından kontrol edileceği miydi?
Bu son soru, Sisi-Mursi çatışmasını kişisel bir iktidar mücadelesinden çıkarıp Mısır’ın ordu, siyaset ve toplum arasındaki güç ilişkileri üzerinden değerlendirmeyi sağlıyor. 2013 olaylarının bugün bile tartışılmasının temel nedeni de tam olarak burada yatıyor.
Kaynakları metin içinde görünür kılDarbe tanımını daha dengeli netleştir
Kaynakları metin içinde görünür kıl
Darbe tanımını daha dengeli netleştir
Girişi daha sıcak ve davetkâr yap
Mursi gerçekten tamamen masum bir siyasi aktör müydü?
Burada forum tartışmalarında sık yapılan bir başka hata ortaya çıkıyor.
Mursi’nin askeri müdahaleyle görevden alınmasına karşı çıkmak, Mursi dönemindeki bütün politikaları doğru bulmak anlamına gelmez.
Aynı şekilde Mursi yönetiminin hatalarını kabul etmek de askeri darbeyi desteklemek zorunda olduğumuz anlamına gelmez.
Human Rights Watch’un Mursi dönemine ilişkin raporlarında da ciddi eleştiriler bulunuyor. Örneğin Mursi hükümetinin güvenlik güçlerinin geçmişteki ihlallerini yeterince soruşturmadığı, ifade özgürlüğü ve gösteri hakkı konusunda eski dönemin baskıcı hukuki yapısının önemli ölçüde devam ettiği belirtiliyor.
Dolayısıyla mesele “Mursi iyi miydi, kötü müydü?” şeklinde iki seçenekli bir tartışmaya indirgenince tarihsel gerçeklik kayboluyor.
Asıl mesele, seçilmiş bir yönetimin demokratik yollarla değiştirilmesi ile askeri güç kullanılarak görevden alınması arasındaki fark.
Erkekler ve kadınlar açısından mesele neden farklı deneyimlenmiş olabilir?
Bu noktada kadın ve erkeklerin tek tip siyasi tutumlara sahip olduğu gibi bir genelleme yapmak doğru olmaz. Ancak aynı siyasi olayın farklı toplumsal deneyimler üzerinden tartışılabileceğini kabul etmek önemli.
Bazı erkeklerin tartışmaya daha çok “devlet düzeni, güvenlik, ekonomi, iş hayatı, askerî istikrar ve günlük yaşamın sürdürülebilmesi” gibi pratik sonuçlar üzerinden yaklaşması mümkün. Özellikle bir ülkede sokak çatışmaları, iş kayıpları ve güvenlik sorunları yaşandığında, “ülke nasıl yeniden istikrara kavuşacak?” sorusu öne çıkabiliyor.
Kadınlar açısından ise siyasi krizlerin aile güvenliği, çocukların geleceği, eğitim, çalışma hayatı, kamusal alanda güvenlik ve toplumsal kutuplaşma gibi sosyal sonuçları daha görünür hale gelebiliyor. Fakat bunun “erkekler böyle düşünür, kadınlar şöyle düşünür” şeklinde kesin bir cinsiyet kuralına dönüştürülmemesi gerekiyor.
Üstelik Mısır örneğinde kadın hakları meselesi siyasi sistem tartışmasının önemli bir parçasıydı. Mursi dönemindeki anayasal süreçte kadınların ve dini azınlıkların haklarının nasıl korunacağı konusunda ciddi tartışmalar yaşandı. Human Rights Watch, Mursi dönemindeki anayasa ve siyasi süreçle ilgili olarak kadınlar ve dini azınlıklar açısından hak korumalarının yetersiz olduğu yönündeki kaygıları aktarmıştı.
Dolayısıyla forumda şu soru bence daha verimli:
Bir siyasi değişimin başarısını yalnızca ekonomi ve güvenlik göstergeleriyle mi ölçmeliyiz, yoksa insanların gündelik özgürlüklerini ve sosyal güvenliğini de aynı ağırlıkta mı değerlendirmeliyiz?
Sisi’nin kendisi bu olaydan sonra ne yaptı?
Sisi 2013'te Mursi'yi görevden aldığında cumhurbaşkanı değildi. Savunma bakanı ve ordu komutanıydı.
Daha sonra siyasi geçişin merkezindeki aktör haline geldi. 2014 yılında cumhurbaşkanlığı seçiminde aday oldu ve resmi sonuçlara göre oyların yüzde 95’inden fazlasını aldı. Freedom House, seçimin Sisi’nin adaylığı lehine devlet kaynaklarının kullanıldığı, seçmenlerin baskı gördüğü ve gözlemcilerin engellendiğine ilişkin iddialarla tartışmalı olduğunu; bağımsız uluslararası gözlemcilerin sonuçları doğrulayamadığını belirtiyor.
Burada kronoloji önemli:
2012: Mursi seçimle cumhurbaşkanı oldu.
30 Haziran 2013: Mursi karşıtı kitlesel protestolar başladı.
3 Temmuz 2013: Sisi liderliğindeki ordu Mursi’yi görevden aldı.
2013 sonrası: Müslüman Kardeşler'e yönelik geniş çaplı tutuklamalar ve ağır güvenlik operasyonları başladı.
2014: Sisi cumhurbaşkanı seçildi.
Yani “Sisi darbeyi yaptı ve sonra ortadan kayboldu” gibi bir tablo yok. Tam tersine, 2013 müdahalesi Sisi’nin Mısır siyasetindeki yükselişinin dönüm noktası oldu.
Bu olay neden hâlâ tartışılıyor?
Çünkü 2013 Mısır olayında iki farklı demokratik ilke karşı karşıya getiriliyor.
Birinci ilke şu:
Halkın kitlesel protesto hakkı vardır.
İkinci ilke ise şu:
Seçilmiş bir hükümetin görevden alınması için anayasal ve seçim temelli mekanizmalar gerekir.
30 Haziran protestoları ilk ilkenin çok güçlü biçimde ortaya çıktığını gösterdi. 3 Temmuz askeri müdahalesi ise ikinci ilkenin ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.
Daha sonra yaşanan ağır insan hakları ihlalleri de tartışmayı daha karmaşık hale getirdi. Human Rights Watch, Sisi’nin savunma bakanı olduğu dönemde gerçekleşen kitlesel öldürmeler konusunda güvenlik güçleri mensuplarının hesap verebilirliğinin sağlanmadığını ve özellikle Rabia operasyonunda çok yüksek sayıda sivilin öldürüldüğünü belgeledi.
Bence buradaki en önemli veri şu: Mısır’da 2011’de başlayan değişim, yalnızca “halk Mübarek’i devirdi, sonra demokrasi geldi” şeklinde doğrusal bir hikâye olmadı. Askeri kurumlar, yargı, siyasi partiler, güvenlik güçleri, sokak hareketleri ve dini-siyasi gruplar aynı anda güç mücadelesi verdi.
Bu yüzden Mısır örneği siyaset bilimi açısından “demokratik geçiş ne kadar zor olabilir?” sorusunun canlı bir örneğidir.
Sonuç: Sisi darbeyi kime yaptı?
En net ifadeyle, Abdülfettah es-Sisi 3 Temmuz 2013’te Mısır Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’ye karşı ordunun müdahalesini yönetti ve Mursi’yi görevden uzaklaştırdı.
Mursi, 2012’de yüzde 51,7 oyla seçilmişti. Ancak bir yıl sonra yönetimine karşı ülke çapında büyük protestolar düzenlendi. Ordu bu protestoların ardından müdahale ederek anayasayı askıya aldı ve Adli Mansur’u geçici cumhurbaşkanı yaptı.
Sonrasında olay yalnızca Mursi’nin görevden alınmasıyla sınırlı kalmadı. Müslüman Kardeşler'e yönelik tutuklamalar, medya kuruluşlarının kapatılması, protestolara yönelik ağır güvenlik operasyonları ve Rabia Meydanı'ndaki kitlesel ölümler Mısır'ın siyasi yapısını uzun süre etkiledi.
Bu nedenle forumda tartışmayı “Sisi haklı mıydı, Mursi haklı mıydı?” ikiliğine sıkıştırmak yerine şu sorular daha anlamlı olabilir:
Bir hükümet büyük bir halk desteğini kaybettiğinde seçim dönemi beklenmeli mi?
Milyonlarca kişinin sokağa çıkması, ordunun yönetime müdahalesini meşru hale getirir mi?
Seçilmiş bir liderin demokratik meşruiyeti, yönetim başarısız olduğunda ne ölçüde devam eder?
Bir askeri müdahale başlangıçta “geçiş dönemi” olarak sunulsa bile, sonrasında ortaya çıkan yönetim biçimi müdahalenin niteliğini değiştirebilir mi?
Ve belki de en temel soru:
Mısır’da 2013’te asıl mesele Mursi’nin şahsı mıydı, yoksa devrim sonrası kurulmaya çalışılan sivil-demokratik düzenin hangi kurum tarafından kontrol edileceği miydi?
Bu son soru, Sisi-Mursi çatışmasını kişisel bir iktidar mücadelesinden çıkarıp Mısır’ın ordu, siyaset ve toplum arasındaki güç ilişkileri üzerinden değerlendirmeyi sağlıyor. 2013 olaylarının bugün bile tartışılmasının temel nedeni de tam olarak burada yatıyor.
Kaynakları metin içinde görünür kılDarbe tanımını daha dengeli netleştir
Kaynakları metin içinde görünür kıl
Darbe tanımını daha dengeli netleştir
Girişi daha sıcak ve davetkâr yap